Για την εικονογραφημένη ιστορία για παιδιά «Όχι και τόσο μακριά» της Βάνας Μαυρίδου που κυκλοφορεί σε εικονογράφηση της Ρένιας Μεταλληνού, από τις εκδόσεις Διόπτρα.
Γράφει η Ελένη Κορόβηλα
Εδώ και πάνω από έναν χρόνο, ένας πόλεμος, ο πιο αναπάντεχος πόλεμος στη σύγχρονη ιστορία της Ευρώπης, ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία, μαίνεται Όχι και τόσο μακριά [μας]. Αυτή η διαπίστωση, που μας προκαλεί ανησυχία αλλά και χειροπιαστές αλλαγές στις ζωές όλων, έδωσε το έναυσμα για το τελευταίο εικονογραφημένο βιβλίο για παιδιά της Βάνας Μαυρίδου, που κυκλοφορεί σε εικονογράφηση της Ρένιας Μεταλληνού.
«...δεν είχα λόγο να ανησυχώ για κάτι»
Η αφήγηση της ιστορίας ξεκινά από ένα πανέμορφο και απολύτως ειρηνικό μέρος της Ελλάδας, την Κέρκυρα. Εκεί μεγαλώνει η Ζωή, ένα κεφάτο, δραστήριο και χαρούμενο παιδί που ζει μόνο με τη μητέρα του, καθώς ο μπαμπάς έχει φύγει από το σπίτι, χωρίς όμως να έχει πάψει να είναι παρών στη ζωή της μικρής. Η Ζωή απολαμβάνει όλες τις ανέσεις που μια μεσοαστική οικογένεια προσφέρει στο παιδί της, ίσως και με μια μικρή δόση υπερβολής, το κάτι παραπάνω που μας επιτρέπεται όταν αντιμετωπίζουμε προβλήματα, ας τα πούμε, πολυτελείας και όχι οξεία και επείγοντα ζητήματα, που υποχρεώνουν τους ανθρώπους να λάβουν αποφάσεις ζωής και θανάτου.
Ανταποκρινόμενη στα καλέσματα για βοήθεια στους πρόσφυγες που μαζικά εγκατέλειπαν την Ουκρανία τις πρώτες εβδομάδες του πολέμου, η μητέρα της Ζωής αποφασίζει να προσκαλέσει στο σπίτι τους ένα κορίτσι συνομήλικο της κόρης της, τη Μάρτα. Στη σκέψη της μικρής Ζωής εισέρχεται η έννοια της ανησυχίας κι ας λέει στον εαυτό της «...δεν είχα λόγο να ανησυχώ για κάτι». Και είναι απολύτως ενδεικτικό το πώς το συζητούν τα ίδια τα παιδιά:
Και πράγματι άλλο να το βλέπεις με την άκρη του ματιού σου στις ειδήσεις, κι άλλο να έρχεται στο σπίτι σου, στην τάξη σου, στην αυλή του σχολείου, μέσα στις δικές σου παρέες, ένα παιδί που άφησε πίσω του τον πόλεμο. Αλλά τα παιδιά επιμένουν:
Η αφήγηση μοιράζεται σε δυο φωνές: της Ζωής και της Μάρτας. Δύο κορίτσια που θα μπορούσαν να είχαν συναντηθεί σε μια εντελώς διαφορετική συνθήκη από τις πολλές που προσφέρουν οι ανοιχτές κοινωνίες: εκπαιδευτικές ανταλλαγές, αθλητικές συναντήσεις, ακόμα και στο διαδίκτυο σε ένα τσατ με για κάποιο κοινό ενδιαφέρον τους, ή να μην συναντηθούν ποτέ και για κανένα λόγο, αλλά να ζήσουν ειρηνικά τις ζωές τους. Ο πόλεμος θα εκμηδενίσει βίαια την απόσταση μεταξύ τους και θα τις εκτινάξει απότομα στον κόσμο των μεγάλων: οι προβληματισμοί της Ζωής και το τραύμα της Μάρτας θα βρουν απαντήσεις και γαλήνη μέσα από την ήπια συνύπαρξη.
Δραματουργικά, η άφιξη της Μάρτας στην Ελλάδα συμπίπτει χρονικά με τον εορτασμό του Πάσχα, κάτι που δίνει την αφορμή να αναδειχθούν τα κοινά έθιμα, οι συνήθειες που φέρνουν πιο κοντά τα δύο κορίτσια. Η συνάντησή τους θα αποκτήσει την μέγιστη σημασία και ουσία της όταν η σιωπηλή Μάρτα θα αφήσει να φανεί η έκρηξη συναισθημάτων που έχει συντελεστεί εντός της.
Μια ιστορία για τον πόλεμο και την αλληλεγγύη σε φόντο μπλε και κίτρινο
Η έμπειρη εικονογράφος Ρένια Μεταλληνού έχει δουλέψει με δύο βασικά χρώματα τα οποία κυριαρχούν στο βιβλίο: Το φωτεινό μπλε και το ζωηρό κίτρινο. Δύο χρώματα που συνδυασμένα θα συμβολίζουν εφεξής και για πάντα τον αγώνα μιας χώρας, μιας κοινωνίας, να σταματήσει τους εισβολείς και να προστατέψει τα παιδιά της και το μέλλον τους. Είναι όπως γνωρίζουμε τα εθνικά χρώματα της Ουκρανίας: το μπλε για τον καθαρό και ξάστερο ουρανό και το κίτρινο για την πλούσια γη, την καρποφορία, τα ηλιοτρόπια. Για όσους είμαστε όχι και τόσο μακριά, τα χρώματα αυτά θα λειτουργούν πάντα ως υπόμνηση για το τι μπορεί να επιτευχθεί με μικρές ή μεγαλύτερες δόσεις αλληλεγγύης: από μια ανάρτηση στα κοινωνικά δίκτυα, μια συζήτηση στον περίγυρό μας, ή στην σχολική τάξη, μέχρι την υποδοχή στη ζωή μας ενός ανθρώπου που διαφεύγει από τον πόλεμο, ενός παιδιού πρόσφυγα, όπως η Μάρτα.
Το βιβλίο απευθύνεται σε μεγάλα παιδιά του Δημοτικού που αυτόνομα διαβάζουν, είναι σε θέση να συζητήσουν τις σκέψεις και τα συναισθήματα που τους προκαλεί ο πόλεμος και βρίσκουν αναλογίες στις ζωές των προσφύγων με τις δικές τους ζωές.
Η Βάνα Μαυρίδου είναι η δεύτερη φορά που μέσα σε λίγα χρόνια γράφει μια ιστορία για παιδιά με θέμα τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης. Το 2021 με το εικονογραφημένο, επίσης από την έμπειρη Ρένια Μεταλληνού, παραμύθι Μέλη και Μέλεκ αφηγήθηκε μια ιστορία εμπνευσμένη από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Το πρώτο της βιβλίο κυκλοφόρησε το 2018, ενώ είναι μέλος του Ελληνικού Κύκλου Παιδικού Βιβλίου.
Η λέξη επίκαιρο για το βιβλίο της Βάνας Μαυρίδου, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα, θα αδυνάτιζε την αξία που έχει ήδη, καθώς είναι μια ιστορία που και πολύ αργότερα θα επιτελεί αυτή τη λειτουργία της διατήρησης της ιστορικής μνήμης. Τώρα, θα διαβαστεί από τα παιδιά, είτε στο σπίτι είτε στην τάξη, ως ένα εργαλείο προσέγγισης της φρίκης του πολέμου και κατανόησης της σημασίας της αλληλεγγύης με έμπρακτους τρόπους.
*Η ΕΛΕΝΗ ΚΟΡΟΒΗΛΑ είναι δημοσιογράφος.
