Κρατικά Βραβεία Παιδικού Βιβλίου 2025 - Βραχείες λίστες: Όλες οι υποψηφιότητες στις τέσσερις κατηγορίες

Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου 2025

1. Κυριάκος Αθανασιάδης (κείμενο), Ναταλία Καπατσούλια (εικονογράφηση), Ο παράξενος Αδάμ και το φεγγάρι, εκδ. Ψυχογιός

2. Ιωάννης Γεραρής - Καρτελιάς (κείμενο), Βασίλης Κουτσογιάννης (εικονογράφηση), Είναι ο σκύλος μου ρομπότ;, εκδ. Ψυχογιός

3. Λίλια Κυρίτση - Κατερίνα Παπαστεργίου (κείμενο), Χριστίνα Πανοπούλου (εικονογράφηση), Φεγγαράκι στο χαρτί, Χαϊκού για παιδιά, εκδ. ΑΩ

4. Χριστίνα Φραγκεσκάκη (κείμενο), Πέτρος Μπουλούμπασης (εικονογράφηση), Το ποδήλατό του, εκδ. Καλειδοσκόπιο

5. Πέτρος Χριστούλιας, H Μαγεμένη, εκδ. Ίκαρος - Διαβάστε εδώ συνέντευξη του συγγραφέα και εικονογράφου

Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου 2025

1. Δέσποινα Ηρακλέους (κείμενο), Φωτεινή Στεφανίδη (εικονογράφηση), Το σπίτι μου, εκδ. Καλειδοσκόπιο - Για το βιβλίο διαβάστε εδώ κείμενο της Ελευθερίας Ράπτου

2. Αρετή Κατσαντώνη (κείμενο), Χρύσω Χαραλάμπους (εικονογράφηση), Η σελήνη στο Παρίσι, εκδ. Φουρφούρι

3. Αγγελική Μπόζου, Τι κοιτάζουν;, εκδ. Μικρή Σελήνη

4. Σοφία Πανίδου (κείμενο), Κώστας Μαρκόπουλος (εικονογράφηση), Βλέπω τον κόσμο όπως είμαι, εκδ. Παπαδόπουλος

5. Θοδωρής Παπαϊωάννου (κείμενο), Πέτρος Μπουλούμπασης (εικονογράφηση), Ευτυχία, εκδ. Ίκαρος

6. Τασούλα Τσιλιμένη (κείμενο), Χαρά Μαραντίδου (εικονογράφηση), Ένα δέντρο μεγαλώνει παντού, εκδ. Καλειδοσκόπιο - Για το βιβλίο διαβάστε εδώ κείμενο του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

7. Κυριάκος Χαρίτος (κείμενο), Βασίλης Κουτσογιάννης (εικονογράφηση), Το μεταξένιο, εκδ. Μεταίχμιο - Για το βιβλίο διαβάστε εδώ κείμενο του Μάνου Κοντολέων

8. Νάντη Χατζηγεωργίου, Φτιάχνω έναν Πύργο, Οι Εκδόσεις των Συναδέλφων

9. Μαρία Χρυσικού (κείμενο), ZafoukoYamamoto (εικονογράφηση), Το ταξίδι της άγριας ρίγανης, εκδ. Πατάκη

 Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Εφηβικού - Νεανικού Λογοτεχνικού Βιβλίου 2025

1. Άντρη Αντωνίου (κείμενο), Ράνια Μακρυγιάννη (εικονογράφηση), Στον δρόμο για το σπίτι, εκδ. Ψυχογιός

2. Άννα Κουππάνου, Όταν μας άφησε η θάλασσα, εκδ. Πατάκη

3.Γιώργος Κ. Παναγιωτάκης, Αμφίβια, εκδ. Πατάκη - Για το βιβλίο διαβάστε εδώ κείμενο της Λίλας Τρουλινού

4. Βέρα Πρατικάκη, Ξεδιπλώνοντας τα αστέρια, εκδ. Ψυχογιός

5. Μαρία Σκαμάγκα, Ο πολύγραφος ή το καλοκαίρι των ηρώων, εκδ. Μεταίχμιο

6. Αναστασία Σταματοπούλου (κείμενο), Βασίλης Κουτσογιάννης (εικονογράφηση), Ραγίσματα, εκδ. Καστανιώτη

Βραχεία Λίστα για το Κρατικό Βραβείο Βιβλίου Γνώσεων για παιδιά 2025

1. Σάντη Αντωνίου (κείμενο), Έλενα Τσιγαρίδου (εικονογράφηση), Πόσα μέτρα είναι ο κόσμος μας; Η ζωή, το έργο και ο κόσμος του Αδαμάντιου Διαμαντή, εκδ. Καλειδοσκόπιο - Για το βιβλίο διαβάστε εδώ κείμενο του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

2. Καλυψώ Γούλα - Μελίνα Ηλιοπούλου (κείμενο), Φίλιππος Φωτιάδης (εικονογράφηση), Φανταστική βόλτα στη Θεσσαλονίκη, εκδ. Καλέντης

3. Νίκος Μαθιουδάκης - Μάνος Μπονάνος (κείμενο), Αγγελική Μπόζου (εικονογράφηση), Το όνομά μου είναι... Κική Δημουλά, εκδ. Ίκαρος

4. Χρήστος Μπουλώτης (κείμενο), Φωτεινή Στεφανίδη (εικονογράφηση), Ο τελευταίος Κένταυρος του Πηλίου, εκδ. Π.Ι.Ο.Π.

5. Μαρίζα Ντεκάστρο (κείμενο), Αχιλλέας Ραζής (εικονογράφηση), 2194 ημέρες πολέμου, εκδ. Μεταίχμιο - Για το βιβλίο διαβάστε εδώ κείμενο της Ελένης Κορόβηλα

6. Εύη Πίνη (κείμενο), Λέλα Στρούτση (εικονογράφηση), Η κυρά της Ελευσίνας και άλλες ιστορίες, εκδ. Πατάκη - Για το βιβλίο διαβάστε εδώ κείμενο της Ελευθερίας Ράπτου

7. ΑλεξάνδραΣέλελη (κείμενο), ΠετρούλαΚρίγκου (εικονογράφηση), Ιστορίες για εφτάψυχα σκουπίδια, εκδ. Καλέντης

Η Επιτροπή

H σύνθεση της αρμόδιας εννεαμελούς Επιτροπής Κρατικών Βραβείων Παιδικού Βιβλίου έχει ως εξής:

Γεωργία (Τζίνα) Καλογήρου, Καθηγήτρια Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και της Διδακτικής της στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Μέλος Δ.Ε.Π. του Παιδαγωγικού Τμήματος  Δημοτικής Εκπαίδευσης), Πρόεδρος

Νικολέττα Τσιτσανούδη, Καθηγήτρια Γλωσσολογίας και Ελληνικής Γλώσσας στο Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (Μέλος Δ.Ε.Π. του Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών και Δημοτικής Εκπαίδευσης), Αντιπρόεδρος

Βασιλική Οικονομοπούλου, Επίκουρη Καθηγήτρια με γνωστικό αντικείμενο: Νεοελληνική Λογοτεχνία, Λογοτεχνία για Παιδιά και Νέους και Διδακτικές Εφαρμογές στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Μέλος Δ.Ε.Π. Α.Ε.Ι. συναφούς γνωστικού αντικειμένου)

Μαρία (Μαίρη) Μπιρμπίλη, Κριτικός, Μέλος

Χρυσούλα (Σίσσυ) Τσιφλίδου, Κριτικός Παιδικής Λογοτεχνίας, Εκπαιδευτικός, Μέλος

Φραντζέσκα Αλεξοπούλου, Συγγραφέας, Μέλος

Αγαθή Δημητρούκα, Συγγραφέας, Μέλος

Δανιέλα (Ντανιέλα) Σταματιάδη, Εικονογράφος, Μέλος

Ζαχαρένια (Ρένια) Μεταλληνού, Εικονογράφος, Μέλος

ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΒΡΑΒΕΙΩΝ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΒΡΑΧΕΙΕΣ ΛΙΣΤΕΣ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ 2025 (εκδόσεις 2024)

Η Επιτροπή απονομής των Κρατικών Βραβείων Παιδικού Βιβλίου εκθέτει παρακάτω αναλυτικά τις παρατηρήσεις της για τη λογοτεχνική παραγωγή του έτους 2024 και ανακοινώνει τις επιλογές της για τις Βραχείες Λίστες των Κρατικών Βραβείων Παιδικού Βιβλίου 2025. Τα μέλη της Επιτροπής, αφού μελέτησαν τα βιβλία που υποβλήθηκαν για κρίση, τα αξιολόγησαν σύμφωνα με τα κριτήρια που τέθηκαν στην πρώτη συνεδρίασή τους και αφορούν: τη λογοτεχνική ποιότητα των παιδικών βιβλίων σε επίπεδο γλώσσας, αφηγηματικών δομών και ύφους, την αισθητική ποιότητα και την αφηγηματική λειτουργία των εικόνων τους, τη σχέση των βιβλίων με την ηλικία των αναγνωστών/αναγνωστριών στους οποίους/στις οποίες απευθύνονται και, τέλος, την πρωτοτυπία των θεμάτων και των αφηγηματικών/μυθοπλαστικών τους προσεγγίσεων. Ύστερα από διεξοδικές συζητήσεις, αναλυτικές αξιολογήσεις και γραπτές προτάσεις των μελών της, η Επιτροπή κατέληξε σε γενικές διαπιστώσεις αναφορικά με την εκδοτική παραγωγή του 2024 και κατάρτισε τις Βραχείες Λίστες για τις κατηγορίες: Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου, Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου, Εφηβικού-Νεανικού Βιβλίου και Βιβλίου Γνώσεων για Παιδιά.

Οι γενικές διαπιστώσεις της Επιτροπής είναι οι ακόλουθες:

Ως προς τον αριθμό των βιβλίων που υποβλήθηκαν για κρίση, διαπιστώνεται μια εντυπωσιακή δυναμική στον χώρο των εκδόσεων για παιδιά και εφήβους, η οποία μεταφράζεται σε έναν αξιοσημείωτα υψηλό αριθμό τίτλων. Το γεγονός αυτό πιστοποιεί την ανθεκτικότητα και τη ζωτικότητα του συγκεκριμένου εκδοτικού τομέα. Αναλυτικότερα, η «μερίδα του λέοντος» στην παραγωγή του 2024 ανήκει αδιαμφισβήτητα στις κατηγορίες του Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου και του Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου. Οι δύο αυτές κατηγορίες όχι απλώς διατηρούν την πρωτοκαθεδρία, αλλά κυριαρχούν ηγεμονικά έναντι των υπολοίπων ειδών, επιβεβαιώνοντας τη σταθερή προτίμηση τόσο των δημιουργών όσο και του αναγνωστικού κοινού προς την αφηγηματική και εικαστική μυθοπλασία. Ενδιαφέρουσα είναι η κινητικότητα που παρατηρείται σε δύο λιγότερο προβεβλημένες κατηγορίες: το Βιβλίο Γνώσεων για Παιδιά και το Εφηβικό-Νεανικό Βιβλίο. Παρά το γεγονός ότι η ποσοτική τους αύξηση κρίνεται ως ήπια ή λελογισμένη, η σημασία της είναι αντιστρόφως ανάλογη του μεγέθους της. Η συγκεκριμένη αυξητική τάση συνιστά μια ευοίωνη ένδειξη ανάκαμψης και διαφοροποίησης της εγχώριας παραγωγής. Αφενός, υποδηλώνει μια στροφή προς την κάλυψη πιο εξειδικευμένων αναγνωστικών αναγκών (όπως η ενημέρωση για φλέγοντα κοινωνικά θέματα, η επιστημονική και η κλιματική εγγραμματοσύνη κ.ά.) και, αφετέρου, φανερώνει την πρόθεση των εκδοτών να επενδύσουν στο δύσκολο και απαιτητικό εφηβικό κοινό. Η εν λόγω ποσοτική μεταβολή, αν και οριακή, λειτουργεί ως καταλύτης για την ποιοτική αναβάθμιση και την περαιτέρω εδραίωση των συγκεκριμένων κειμενικών ειδών, προοιωνίζοντας μια πιο πλουραλιστική και ισορροπημένη εκδοτική παρουσία στο εγγύς μέλλον.

Ο εκδοτικός χώρος δεν διστάζει να αναμετρηθεί με δύσκολες πτυχές της επικαιρότητας, όπως οι ποικίλες εκφάνσεις της βίας και της κοινωνικής όχλησης, καθώς και το φλέγον ζήτημα της προσφυγιάς, ενώ εντυπωσιακή είναι και η παρουσία, σε όλες τις κατηγορίες, βιβλίων με κυπριολογικά θέματα, λόγω, και της συμπλήρωσης 50 ετών από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο και την αποκατάσταση της Δημοκρατίας (1974-2024).

Ως προς τη θεματολογία των βιβλίων, καθίσταται σαφές ότι η τρέχουσα βιβλιοπαραγωγή διέρχεται μια περίοδο γόνιμης ανανέωσης, η οποία χαρακτηρίζεται από ευρηματικότητα στη σύλληψη και μια εντυπωσιακή θεματική πολυπρισματικότητα. Η λογοτεχνική γραφή φαίνεται να λειτουργεί ως κάτοπτρο των σύγχρονων κοινωνιολογικών μετασχηματισμών, θέτοντας στον πυρήνα του προβληματισμού της ζητήματα αιχμής. Ειδικότερα, η θεματολογία εκτείνεται από την επαναδιαπραγμάτευση των ρευστών οικογενειακών δομών, την πολυπλοκότητα των διαπροσωπικών αλληλεπιδράσεων, την υπαρξιακή αγωνία για την προσωπική αυτοπραγμάτωση, τις έμφυλες σχέσεις και συγκρούσεις, τη γυναικεία χειραφέτηση, την απώλεια, το πένθος, το διαγενεακό τραύμα και την ιστορική μνήμη. Ταυτόχρονα, ο εκδοτικός χώρος δεν διστάζει να αναμετρηθεί με δύσκολες πτυχές της επικαιρότητας, όπως οι ποικίλες εκφάνσεις της βίας και της κοινωνικής όχλησης, καθώς και το φλέγον ζήτημα της προσφυγιάς, ενώ εντυπωσιακή είναι και η παρουσία, σε όλες τις κατηγορίες, βιβλίων με κυπριολογικά θέματα, λόγω, και της συμπλήρωσης 50 ετών από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο και την αποκατάσταση της Δημοκρατίας (1974-2024). Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη βαρύτητα προσλαμβάνει και η ενσωμάτωση της τεχνολογικής παραμέτρου. Η βιβλιοπαραγωγή, αφουγκραζόμενη τη νέα ψηφιακή συνθήκη, εντάσσει στη θεματολογία της τις ηθικές και πρακτικές προκλήσεις που εγείρει η εξέλιξη της Ψηφιακής Τεχνολογίας, εξετάζοντας τον αντίκτυπό της στην ανθρώπινη υπόσταση και κοινωνικότητα. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο μετα-ανθρωπισμός (posthumanism) απασχολεί τη θεματολογία του σύγχρονου παιδικού βιβλίου. Αξίζει να σημειωθεί ότι η όποια φαινομενική ανακύκλωση κλασικών θεματικών μοτίβων υπερκεράζεται επιτυχώς μέσω της αφηγηματικής φρεσκάδας και της εικονιστικής αρτιότητας. Η καινοτομία, επομένως, δεν εντοπίζεται αποκλειστικά στο «σημαινόμενο» (το θέμα), αλλά κυρίως στο «σημαίνον» (τη μορφή), προσδίδοντας νέα πνοή σε γνώριμα αφηγηματικά σχήματα. Κοινός παρονομαστής όλων των ειδών γραφής —από τη σφαίρα του φανταστικού έως το αμιγώς γνωστικό βιβλίο— αποτελεί η εναγώνια προσπάθεια γεφύρωσης του κειμένου με τον ορίζοντα προσδοκιών και τα βιώματα του σύγχρονου δέκτη. Η στρατηγική αυτή διαφοροποιείται ανάλογα με το ηλικιακό κοινό.

Η παρουσία της ποίησης παραμένει για ακόμη μια χρονιά ισχνή, ενώ αισθητή είναι η απουσία του διηγήματος και των αμιγώς wordless picturebooks (βιβλία χωρίς λόγια), παρόλο που εντοπίστηκαν εκδόσεις με ελάχιστο, υπαινικτικό κείμενο, όπου η εικαστική αφήγηση διατηρεί τον πρωτεύοντα ρόλο στη διαμόρφωση της αναγνωστικής εμπειρίας.

Ως προς το λογοτεχνικό είδος των βιβλίων, παρατηρείται πως, παρά την ποικιλία και την πολυμέρεια που διέπουν την βιβλιοπαραγωγή, η κατανομή παραμένει άνιση, ενώ παράλληλα ανακύπτει και μια αυξανόμενη δυσκολία στην αυστηρή κατηγοριοποίηση των έργων. Τα στεγανά μεταξύ των λογοτεχνικών ειδών και των ηλικιακών κοινών καθίστανται ολοένα και πιο διάτρητα, δημιουργώντας μια γκρίζα ζώνη ταξινόμησης που προκαλεί τις παραδοσιακές εκδοτικές νόρμες. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το Εικονογραφημένο Βιβλίο αναδεικνύεται στο πλέον δυναμικό πεδίο πειραματισμού. Η πολυτροπικότητα έχει εδραιωθεί ως κυρίαρχο δομικό στοιχείο, με την εικονογράφηση να μην λειτουργεί απλώς επικουρικά, αλλά να αφηγείται συχνά μια παράλληλη ή και αντιστικτική ιστορία σε σχέση με το κείμενο, προϋποθέτοντας και καλλιεργώντας υψηλό επίπεδο οπτικού γραμματισμού στον ανήλικο αναγνώστη. Στον αντίποδα, η παρουσία της ποίησης παραμένει για ακόμη μια χρονιά ισχνή, ενώ αισθητή είναι η απουσία του διηγήματος και των αμιγώς wordless picturebooks (βιβλία χωρίς λόγια), παρόλο που εντοπίστηκαν εκδόσεις με ελάχιστο, υπαινικτικό κείμενο, όπου η εικαστική αφήγηση διατηρεί τον πρωτεύοντα ρόλο στη διαμόρφωση της αναγνωστικής εμπειρίας. Στην κατηγορία του Παιδικού Βιβλίου, ο κύριος όγκος της παραγωγής εξακολουθεί να περιστρέφεται γύρω από εδραιωμένα κοινωνικά και ιστορικά θέματα, καθώς και ζητήματα που απορρέουν από την τεχνολογική εξέλιξη, την προϊούσα κοινωνική και κλιματική κρίση και τον αντίκτυπό τους στην ανθρώπινη καθημερινότητα. Ωστόσο, το μεγαλύτερο ενδιαφέρον ως προς την εξέλιξη της φόρμας εντοπίζεται στην απαιτητική κατηγορία του Εφηβικού-Νεανικού βιβλίου. Αν και ποσοτικά παραμένει περιορισμένη, παρά τη μικρή αύξηση που σημειώθηκε, ποιοτικά χαρακτηρίζεται από την ισχυροποίηση της τάσης του crossover μυθιστορήματος (μυθιστόρημα δια-ηλικιακής απεύθυνσης). Τα έργα αυτά υπερβαίνουν τα στενά ηλικιακά όρια, απευθυνόμενα ισότιμα σε εφήβους και ενήλικες, γεγονός που επιτείνει συχνά τη δυσκολία της ταξινόμησής τους. Η θεματολογία σε αυτή την κατηγορία —που περιλαμβάνει την ανάπτυξη της δυστοπικής λογοτεχνίας, την εμβάθυνση σε ζητήματα ταυτότητας, έμφυλου προσανατολισμού, ψυχικής ανθεκτικότητας και οικολογίας— προσεγγίζεται πλέον με μια αφηγηματική ωριμότητα που καταργεί τις διαχωριστικές γραμμές «παιδικού» και «ενήλικου» αναγνώσματος. Αξιοσημείωτη είναι, επίσης, η εντυπωσιακή παρουσία βιβλίων με κυπριολογικά θέματα που διέτρεξε οριζόντια όλες τις κατηγορίες. Τέλος, ιδιαίτερα αισθητή είναι η άνοδος του Βιβλίου Γνώσεων, το οποίο έχει εγκαταλείψει προ πολλού τον παραδοσιακό εγκυκλοπαιδισμό υπέρ της αφηγηματικότητας (narrative non-fiction) και της λογοτεχνικότητας στην αφήγηση· η πληροφορία ασφαλώς και δεν παρατίθεται στείρα, αλλά εντάσσεται οργανικά σε αφηγηματικά πλαίσια, υποστηριζόμενη από σύγχρονη και λειτουργική εικονογράφηση, καλαίσθητο και ελκυστικό layout και infographics.

Η Πρόεδρος και τα μέλη της Επιτροπής Κρατικών Βραβείων Παιδικού Βιβλίου

Γενική αποτίμηση, κατά κατηγορία, της ελληνικής λογοτεχνικής παραγωγής παιδικού βιβλίου (εκδόσεις 2024) από τα μέλη της Επιτροπής

Τζίνα Καλογήρου, Πρόεδρος 

Κατηγορία Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου:Η βιβλιογραφική παραγωγή παιδικής λογοτεχνίας κατά το έτος 2024 χαρτογραφεί μια νέα αφηγηματική τοπιογραφία, η οποία χαρακτηρίζεται από έναν εντυπωσιακό θεματικό πλουραλισμό και τη δημιουργική όσμωση μεταξύ του φαντασιακού στοιχείου και της ρεαλιστικής αναπαράστασης. Η τάση αυτή υπερβαίνει τη συμβατική διχοτόμηση των ειδών, προκρίνοντας μια ιδιότυπη μείξη, όπου το ονειρικό εμφιλοχωρεί στην καθημερινότητα, συγκροτώντας ένα υβριδικό και πολυδύναμο αφηγηματικό σύμπαν. Σε υφολογικό επίπεδο, η τρέχουσα συγγραφική πρακτική επενδύει στη γλωσσική αρτιότητα, την ανεξάντλητη φαντασία και το ευρηματικό χιούμορ. Η επιστράτευση της χιουμοριστικής διάθεσης, ειδικότερα, λειτουργεί ως αφηγηματικό αντίβαρο, επιτρέποντας την προσέγγιση σύνθετων ζητημάτων με παιγνιώδη ανατρεπτικότητα, ενώ παράλληλα αναβαθμίζει την αισθητική πρόσληψη του έργου, προάγοντας τη γλωσσική καλλιέργεια και την ενσυναίσθηση των δεκτών. Μέσα από αυτό το πρίσμα της δημιουργικής γραφής, αναδεικνύεται μια ευρεία γκάμα κοινωνικών και ιστορικών προβληματισμών. Η διακειμενική συνομιλία με το ιστορικό παρελθόν και η αναπλαισίωση αρχετυπικών μύθων καθιστούν το βιβλίο δίαυλο διαγενεακής επικοινωνίας και θεματοφύλακα της συλλογικής μνήμης. Ταυτόχρονα, ζητήματα κοινωνικής αιχμής, όπως η ετερότητα, οι μεταναστευτικές ροές και η ρευστότητα των διαπροσωπικών σχέσεων, προσεγγίζονται με αφηγηματική νηφαλιότητα αλλά και λυτρωτική φαντασία. Η λογοτεχνία, εν προκειμένω, δεν αρκείται στην τέρψη αλλά μετατρέπεται σε ερμηνευτικό πρίσμα της πολυσύνθετης πραγματικότητας. Τέλος, η τεχνολογική εξέλιξη και οι οντολογικές της προεκτάσεις στην ανθρώπινη επικοινωνία αναδύονται ως κεντρικός άξονας, προοιωνίζοντας μια στροφή προς έναν γόνιμο προβληματισμό για το μέλλον των ανθρώπινων δεσμών.

Κατηγορία Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου: Η εκδοτική χαρτογράφηση του έτους 2024 πιστοποιεί την αδιαφιλονίκητη ηγεμονία του εικονογραφημένου παιδικού βιβλίου εντός του εγχώριου βιβλιογραφικού πεδίου, τόσο ως προς τους ποσοτικούς δείκτες όσο και ως προς την αναπτυξιακή του δυναμική. Ο εντυπωσιακός αυτός παραγωγικός πλουραλισμός, συνδυαζόμενος με την ανάδυση πρωτότυπων μυθοπλαστικών κόσμων, τεκμηριώνει την παγίωση της καλλιτεχνικής ωριμότητας του εγχώριου δημιουργικού δυναμικού. Ταυτόχρονα, η αυξημένη δεκτικότητα του αναγνωστικού κοινού προσδίδει στο είδος βαρύνουσα σημασία, καθιστώντας την κριτική του αποτίμηση εγχείρημα υψηλής ευθύνης και μεθοδολογικής εγρήγορσης. Δομικό χαρακτηριστικό της τρέχουσας παραγωγής συνιστά η ραγδαία εξέλιξη του οπτικού εγγραμματισμού και ο συγχρονισμός του εικαστικού κώδικα με τις διεθνείς αισθητικές αναζητήσεις. Η εικονογράφηση έχει πλέον αποστεί από τον ρόλο του διακοσμητικού παραπληρώματος και διεκδικεί καθεστώς σημειωτικής αυτονομίας και συν-δημιουργίας νοήματος. Στα έργα που προκρίθηκαν, η σχέση αυτή μετουσιώνεται σε μια γόνιμη διασημειωτική ώσμωση, όπου λόγος και εικόνα συγκροτούν ένα αρραγές πολυτροπικό συνεχές, το οποίο προάγει την αισθητική παιδεία και την κριτική ικανότητα του δέκτη. Εντούτοις, η επιζητούμενη ισοτιμία των δύο σημειωτικών συστημάτων δεν επιτυγχάνεται καθολικά. Παρά την εικαστική αρτιότητα, εντοπίζονται φαινόμενα δομικής ασυμμετρίας, όπου η κειμενική συνιστώσα εμφανίζει αφηγηματική ισχνότητα, δημιουργώντας μια ετεροβαρή σχέση υπέρ της εικόνας. Στον αντίποδα, τα κείμενα της βραχείας λίστας διακρίνονται για την υφολογική τους ενάργεια και την εννοιολογική τους πυκνότητα. Σε επίπεδο θεματικής στόχευσης, καταγράφεται μια σαφής στροφή προς την υπαρξιακή και φιλοσοφική αναζήτηση, με προφανή πρόθεση τη διηλικιακή απεύθυνση. Ωστόσο, προβληματισμό εγείρει η παντελής απουσία των «σιωπηλών βιβλίων» (wordless books) από τη φετινή σοδειά· μια έλλειψη που στερεί από το αναγνωστικό κοινό πολύτιμα εργαλεία συμπερίληψης και ενίσχυσης της ενεργητικής, μη λεκτικής ανάγνωσης.

Κατηγορία Εφηβικού-Νεανικού Βιβλίου: Η βιβλιογραφική συγκομιδή του 2024 στο πεδίο της εφηβικής λογοτεχνίας, αν και ποσοτικά συρρικνωμένη, διακρίνεται για την εννοιολογική της στιβαρότητα και τον θεματικό της εκσυγχρονισμό. Η σύγχρονη πεζογραφία εμβαθύνει στην οντολογία της εφηβείας, προσεγγίζοντας τη συγκρότηση της ταυτότητας και τη διαχείριση του πένθους όχι ως συναισθηματικά αδιέξοδα, αλλά ως δυναμικές διεργασίες ενηλικίωσης. Μέσω πολυφωνικών δομών και ενδοσκοπικής εστίασης, τα έργα αυτά υπερβαίνουν τη συμβατική εξιστόρηση, αποκτώντας χαρακτηριστικά υπαρξιακού στοχασμού. Ταυτόχρονα, σημαντική θέση στην εκδοτική δραστηριότητα κατέχει και η ιστορική μυθοπλασία, με εφαλτήριο την πεντηκονταετή επέτειο από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο. Μέσω της τεχνικής του εγκιβωτισμού, οι δημιουργοί ενσωματώνουν τη «μικροϊστορία» των βιωμάτων και των προσωπικών μαρτυριών στο ευρύτερο πλαίσιο της «μεγάλης» Ιστορίας.

Κατηγορία Βιβλίου Γνώσεων για Παιδιά: 

Στην κατηγορία του Βιβλίου Γνώσεων, η εκδοτική δραστηριότητα του 2024 καταγράφει μια εντυπωσιακή ποσοτική διεύρυνση, η οποία συνοδεύεται από έναν πολυδιάστατο θεματικό εκσυγχρονισμό. Το γνωστικό εύρος των εκδόσεων διανοίγεται πέραν των συμβατικών ορίων, καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα που εκτείνεται από την κλασική αρχαιογνωσία και τη μυθολογία έως τις σύγχρονες κοινωνιολογικές προσεγγίσεις και τον περιβαλλοντικό εγγραμματισμό. Παράλληλα, παρατηρείται ιδιαίτερη άνθιση της βιογραφικής αφήγησης, εστιάζοντας σε εμβληματικές φυσιογνωμίες των Γραμμάτων και των Τεχνών, αναδεικνύοντας πρότυπα δημιουργικής σκέψης και δράσης. Κεντρικό χαρακτηριστικό της νέας αυτής παραγωγής αποτελεί η υιοθέτηση σύνθετων αφηγηματικών στρατηγικών, οι οποίες επιτυγχάνουν τη λειτουργική συνύπαρξη της επιστημονικής τεκμηρίωσης με τη μυθοπλαστική γλαφυρότητα. Η κριτική αποτίμηση των έργων εστίασε πρωτίστως στην αποτελεσματικότητα αυτής της σύνθεσης, αξιολογώντας την ικανότητα των συγγραφέων να μετασχηματίζουν εξειδικευμένες ή αφηρημένες έννοιες σε εύληπτα νοήματα, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την επιστημονική εγκυρότητα και την ακρίβεια των δεδομένων. Τα προτεινόμενα στη βραχεία λίστα έργα υπερβαίνουν τη μονοδιάστατη μετάδοση πληροφοριών και αναδεικνύονται σε δυναμικά εργαλεία διερευνητικής μάθησης.

Νικολέττα Τσιτσανούδη, Αντιπρόεδρος 

Κατηγορία Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου: Κατά την άποψη μου, η φετινή βραχεία λίστα παιδικού λογοτεχνικού βιβλίου αναδεικνύει αφηγήσεις που συνδυάζουν λογοτεχνική ποιότητα με παιδαγωγική ευαισθησία. Τα έργα αξιολογήθηκαν με κριτήριο τη γλωσσική πυκνότητα, την αφηγηματική συνοχή και την ικανότητα να διεγείρουν τη φαντασία του παιδιού. Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στη συγκρότηση χαρακτήρων και στην προώθηση αξιών όπως η ενσυναίσθηση, η αποδοχή της διαφορετικότητας και η καλλιέργεια κοινωνικών δεξιοτήτων. Εκτιμώ ότι οι συγγραφείς πετυχαίνουν μια ισορροπία ανάμεσα στη δημιουργικότητα και την αναγνωστική ωριμότητα των παιδιών.

Κατηγορία Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου: Στην κατηγορία των εικονογραφημένων βιβλίων, αξιολόγησα την αλληλεπίδραση κειμένου και εικόνας ως βασικό κριτήριο ποιότητας. Τα επιλεγμένα έργα διακρίνονται για την ικανότητα των εικονογράφων να αναπτύσσουν πολυτροπικά νοήματα, τα οποία επεκτείνουν την αφήγηση του κειμένου. Έλαβα υπόψη την αισθητική συνέπεια, την πρωτοτυπία της οπτικής γλώσσας και τη συμβολή των εικονογραφήσεων στη διεύρυνση των θεματικών και εννοιολογικών επιπέδων. Τα έργα αυτά αναδεικνύουν το εικονογραφημένο βιβλίο ως αυτοτελή αφηγηματική μορφή, προσιτή στο παιδί, που αντιμετωπίζεται με σεβασμό ως ένας απαιτητικός αναγνώστης.

Κατηγορία Εφηβικού-Νεανικού Βιβλίου: Τα προτεινόμενα έργα της κατηγορίας εφηβικού–νεανικού βιβλίου φωτίζουν με επιτυχία τη μεταβατική φύση της εφηβείας. Κριτήρια αξιολόγησης αποτέλεσαν για εμένα η ψυχολογική συνέπεια των χαρακτήρων, η αφηγηματική δομή και η γλωσσική επάρκεια των κειμένων. Οι συγγραφείς διαχειρίζονται με επιτυχία ζητήματα όπως η ταυτότητα, η απώλεια και η ενηλικίωση, χρησιμοποιώντας αφηγηματικές στρατηγικές που ισορροπούν ανάμεσα στον ρεαλισμό και τον συμβολισμό. Πρόκειται για έργα που ενθαρρύνουν τον στοχασμό και την κριτική πρόσληψη των νεαρών αναγνωστών και αναγνωστριών.

Κατηγορία Βιβλίου Γνώσεων για Παιδιά: Στην κατηγορία των βιβλίων γνώσεων, αξιολόγησα την ικανότητα των συγγραφέων να συνθέτουν πληροφορία και αφήγηση, ενισχύοντας τη διερευνητική μάθηση. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσα στη σημασία των περιεχομένων, στην επιστημονική εγκυρότητα και στην προσιτή παρουσίαση πολύπλοκων εννοιών. Εκτιμώ ότι τα επιλεγμένα έργα επιτυγχάνουν ισορροπία ανάμεσα στην επιστημονική ακρίβεια και την αφηγηματική απεικόνιση, ενώ ταυτόχρονα καλλιεργούν κριτική σκέψη και ενισχύουν την ενεργή συμμετοχή του παιδιού στην κατανόηση του κόσμου.

Βασιλική Οικονομοπούλου, Μέλος

Κατηγορία Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου: Ο απολογισμός των εκδοτικών πεπραγμένων του 2024 φανερώνει μια ευκρινή στροφή στην τέχνη της αφήγησης. Στα έργα που διακρίθηκαν, τα στεγανά μεταξύ ρεαλισμού και φαντασίας καταρρέουν, επιτρέποντας συστηματικά στο ονειρικό στοιχείο να διεισδύσει στην καθημερινότητα και να συνθέσει ένα πολυδιάστατο, υβριδικό σύμπαν. Σε αυτό το πλαίσιο, το χιούμορ παύει να είναι απλή εκτόνωση· μεταλλάσσεται σε λεπτοφυή μηχανισμό ενσυναίσθησης, μια γέφυρα που εξοικειώνει τον/την αναγνώστη/-τρια με το ανοίκειο και το αρχετυπικό. Ταυτόχρονα, η σύγχρονη γραφή λειτουργεί ως σεισμογράφος της κοινωνικής ρευστότητας, ψηλαφώντας με ενάργεια ζητήματα ταυτότητας και ετερότητας, ενώ στο βάθος του ορίζοντα κυριαρχεί πλέον ο υπαρξιακός προβληματισμός για την ποιότητα της ανθρώπινης επαφής στην εποχή της ψηφιακής κυριαρχίας.

Κατηγορία Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου: Η εκδοτική φυσιογνωμία του 2024 επιβεβαιώνει την αδιαμφισβήτητη κυριαρχία του εικονογραφημένου βιβλίου, όχι μόνον ως ποσοτικού μεγέθους αλλά και ως πεδίου υψηλής αισθητικής ωρίμασης και συγχρονισμού με τις διεθνείς εικαστικές αναζητήσεις. Η εικόνα δεν λειτουργεί ως διακοσμητικό στοιχείο, αλλά διεκδικεί νοηματική αυθυπαρξία, επιτυγχάνοντας μια γόνιμη οργανική σύζευξη που συγκροτεί ένα αρραγές πολυτροπικό σύμπαν. Παρά ταύτα, η επιζητούμενη ισορροπία δοκιμάζεται συχνά από μια δομική ασυμμετρία, όπου η εικαστική υπεροχή επισκιάζει την έκταση του κειμένου. Τα κείμενα, ωστόσο, που προτείνονται στη βραχεία λίστα διαθέτουν υφολογική στιβαρότητα και φιλοσοφική πύκνωση που στοχεύουν σε μια διηλικιακή αναγνωστική εμπειρία.

Κατηγορία Εφηβικού-Νεανικού Βιβλίου: Η φετινή βραχεία λίστα της εφηβικής-νεανικής λογοτεχνίας, αν και απάνθισμα μιας ποσοτικά φειδωλής παραγωγής, αποδεικνύεται ποιοτικά μεστή, φέρνοντας στο προσκήνιο κείμενα που ανατέμνουν με οξύτητα την οντολογία της ενηλικίωσης, της διαφορετικότητας, της μετατραυματικής εμπειρίας. Απομακρυσμένη από εύκολους συναισθηματισμούς, η σύγχρονη γραφή προσεγγίζει τη σμίλευση της ταυτότητας και τη διαχείριση του πένθους ως αναγκαίους σταθμούς μιας εσωτερικής μεταμόρφωσης, υιοθετώντας πολυφωνικές δομές που προσδίδουν στα έργα υπαρξιακό βάθος. Στον ίδιο αφηγηματικό καμβά, η ιστορική μνήμη —με αφορμή την επέτειο της κυπριακής τραγωδίας— ανακτά τη δυναμική της, καθώς οι συγγραφείς εγκιβωτίζουν αριστοτεχνικά το προσωπικό βίωμα στη δίνη των μεγάλων γεγονότων, μετατρέποντας το παρελθόν σε ζώσα εμπειρία για τον/την νέο/-α αναγνώστη/-τρια.

Κατηγορία Βιβλίου Γνώσεων για Παιδιά: Η φετινή βραχεία λίστα στην κατηγορία του Βιβλίου Γνώσεων καθρεφτίζει μια εκδοτική άνοδο, η οποία εκτείνεται από την αναδίφηση της αρχαίας κληρονομιάς έως την οικολογική αφύπνιση και τα σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα. Ιδιαίτερη δυναμική αναπτύσσει η βιογραφική αφήγηση, προβάλλοντας φωτεινά παραδείγματα του πνεύματος, ωστόσο, η πεμπτουσία των φετινών επιλογών εντοπίζεται στον τρόπο γραφής: η επιστημονική εγκυρότητα εμβολιάζεται αριστοτεχνικά με τη λογοτεχνική χάρη. Έτσι, τα έργα που ξεχώρισαν υπερβαίνουν τον ρόλο του απλού πληροφοριακού θησαυρού και μεταμορφώνονται σε ελκυστικά οχήματα διερευνητικής/ανακαλυπτικής μάθησης, τα οποία αποκωδικοποιούν σύνθετες έννοιες με αφηγηματική δεινότητα χωρίς να εκπίπτουν σε επιστημονικές απλουστεύσεις. Το ευφάνταστο και πολυτροπικό «στήσιμο» των βιβλίων όχι μόνο ενισχύει αλλά και διευρύνει την αναγνωστική και αισθητική απόλαυση του/της αναγνώστη/-τριας, ανήλικου/-ης ή και ενήλικου/-ης, αναδεικνύοντας το βιβλίο γνώσεων ως ένα αυτοτελές έργο τέχνης με πολλαπλά επίπεδα ανάγνωσης.

Μαίρη Μπιρμπίλη, μέλος

Κατηγορία Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου: Τα παιδικά λογοτεχνικά βιβλία της εκδοτικής παραγωγής της χρονιάς 2024 αναδεικνύουν, με δημιουργικό και συχνά ευρηματικό τρόπο, τη γόνιμη συνύπαρξη φανταστικής και ρεαλιστικής αφήγησης. Σε αρκετούς τίτλους διακρίνεται αφηγηματική φυσικότητα και ποιητικότητα του λόγου, στοιχεία που ενισχύουν την αισθητική εμπειρία, καλλιεργούν τη φαντασία και συμβάλλουν στην ανάπτυξη της γλωσσικής ευαισθησίας των παιδιών. Παράλληλα, παρατηρείται η σύνδεση της μυθοπλασίας με ιστορικά γεγονότα, μύθους και συλλογικές μνήμες μετατρέποντας το βιβλίο σε γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν και ενισχύοντας την ιστορική και πολιτισμική συνείδηση των νεαρών αναγνωστών και αναγνωστριών.

Κοινωνικά ζητήματα, όπως η φιλία, η διαφορετικότητα και η προσφυγιά, παραμένουν στο επίκεντρο της θεματολογίας και προσεγγίζονται με ενσυναίσθηση, ευαισθησία και αφηγηματική διακριτικότητα. Η επιλογή αυτή αντανακλά την ανάγκη της σύγχρονης παιδικής λογοτεχνίας να συνομιλεί με την πραγματικότητα των παιδιών και να τους προσφέρει εκτός από τη λογοτεχνική απόλαυση, αφηγηματικά εργαλεία κατανόησης σύνθετων κοινωνικών φαινομένων. Αντίστοιχα, η τεχνολογική εξέλιξη και οι επιπτώσεις της στην καθημερινή ζωή και στις ανθρώπινες σχέσεις αποτελούν ένα ακόμη πεδίο προβληματισμού που ήδη απασχολεί -και αναμένεται να συνεχίσει να απασχολεί- τους συγγραφείς.

Ωστόσο, καταγράφεται και μια τάση θεματικής επανάληψης και αφηγηματικής ομοιομορφίας, καθώς αρκετοί τίτλοι αναπαράγουν παρόμοια μοτίβα χωρίς ουσιαστική καινοτομία στη γλώσσα ή στη φόρμα. Το φαινόμενο αυτό ενδέχεται να περιορίζει τη δυναμική ανανέωσης του είδους και υπογραμμίζει την ανάγκη οι εκδοτικοί οίκοι να λειτουργούν με αυστηρότερα κριτήρια επιλογής, ενθαρρύνοντας έργα που πειραματίζονται, ρισκάρουν και διευρύνουν τα όρια της σύγχρονης παιδικής αφήγησης. Επιπλέον, λείπει το χιούμορ το οποίο λειτουργεί ως ισχυρό κίνητρο για την ανάγνωση.

Κατηγορία Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου: Η κατηγορία του εικονογραφημένου παιδικού βιβλίου παραμένει και το 2024 η πολυπληθέστερη και δυναμικότερη της ελληνικής εκδοτικής παραγωγής. Η ενισχυμένη παρουσία πρωτότυπων μυθοπλασιών, σε συνδυασμό με εικονογραφήσεις υψηλής αισθητικής, μαρτυρούν αφενός την καλλιτεχνική ωρίμανση και τη σταθερή δημιουργική δυναμική καταξιωμένων Ελλήνων συγγραφέων και εικονογράφων, αφετέρου το αυξημένο ενδιαφέρον του αναγνωστικού κοινού για το συγκεκριμένο είδος. Κύριο χαρακτηριστικό της φετινής παραγωγής είναι η αισθητική αρτιότητα και η εμφανής μέριμνα για τη δημιουργική συνομιλία εικόνας και κειμένου. Η σχέση αυτή, ωστόσο, δεν αποδεικνύεται πάντοτε ισόρροπη: ενώ η εικονογράφηση αναλαμβάνει έναν πολυσήμαντο αφηγηματικό ρόλο, υπάρχουν περιπτώσεις που το κείμενο εμφανίζεται αποδυναμωμένο. Στα έμμετρα μάλιστα κείμενα συναντούμε συχνά εύκολες και προβλέψιμες ρίμες οι οποίες περιορίζουν την ποιότητα του λόγου και τη φαντασία.
Σε αρκετούς τίτλους διαπιστώνεται η υιοθέτηση φιλοσοφικών ή στοχαστικών θεματικών, με πρόθεση να απευθυνθούν σε ένα διευρυμένο αναγνωστικό κοινό που υπερβαίνει τα στενά ηλικιακά όρια της παιδικής λογοτεχνίας. Αξιοσημείωτη είναι η απουσία των σιωπηλών βιβλίων από τη φετινή παραγωγή, σε αντίθεση με την περσινή χρονιά. Κι όμως, πρόκειται για βιβλία που υποστηρίζουν την προσβασιμότητα και την ενεργητική ανάγνωση.

Συνολικά, η κατηγορία παρουσιάζει σαφή σημάδια καλλιτεχνικής ευρωστίας και αισθητικής αυτοπεποίθησης. Οι ελληνικοί εκδοτικοί οίκοι φαίνεται να επενδύουν τόσο στη λογοτεχνική ποιότητα όσο και στην εικονογραφική αρτιότητα, αντιμετωπίζοντας το παιδικό βιβλίο όχι απλώς ως μέσο ψυχαγωγίας, αλλά ως αυτόνομο καλλιτεχνικό και πολιτισμικό προϊόν.

Κατηγορία Εφηβικού-Νεανικού Βιβλίου: Στην κατηγορία του εφηβικού–νεανικού βιβλίου, παρότι ο αριθμός των εκδόσεων υπήρξε πιο περιορισμένος, διακρίθηκαν ορισμένα μυθιστορήματα που άντλησαν τη θεματική τους από κομβικά γεγονότα της νεότερης και σύγχρονης ιστορίας. Η συμπλήρωση πενήντα χρόνων από την τουρκική εισβολή δημιούργησε τη συνθήκη για τη συγγραφή και την έκδοση σχετικών βιβλίων. Οι συγγραφείς, συνδυάζοντας με αφηγηματική δεξιοτεχνία την ιστορική αλήθεια, το βίωμα και τις προσωπικές μαρτυρίες με τη μυθοπλασία, εγκιβώτισαν μικρές ιστορίες μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της «μεγάλης» ιστορίας της Κύπρου. Με αμεσότητα και ευαισθησία -χωρίς μελοδραματισμούς- αποτύπωσαν τη σκληρή πραγματικότητα που διαμόρφωσε τις ζωές παιδιών και ενηλίκων, αναδεικνύοντας τις μακροχρόνιες συνέπειες του τραύματος και του εκτοπισμού.

Παράλληλα, ιδιαίτερη θέση κατέλαβαν βιβλία που εστιάζουν σε καίρια κοινωνικά και ψυχολογικά ζητήματα, όπως οι σχέσεις, το πένθος και η απώλεια, οι εσωτερικές συγκρούσεις των ηρώων, καθώς και η διαδικασία αναζήτησης και συγκρότησης της προσωπικής ταυτότητας. Οι θεματικές αυτές προσεγγίζονται με αφηγηματική ωριμότητα και ποιοτική επεξεργασία, με εύρυθμες κλιμακώσεις και, σε ορισμένες περιπτώσεις, με αφηγηματική τόλμη, αντανακλώντας με ρεαλισμό και πειστικότητα τις υπαρξιακές και κοινωνικές ανησυχίες της εφηβικής ηλικίας.

Κατηγορία Βιβλίου Γνώσεων για Παιδιά: Η κατηγορία αυτή συγκεντρώνει βιβλία που πραγματεύονται πεδία όπως η τέχνες, η οικολογία, η ιστορία και η μυθολογία, προσεγγίζοντας τη γνώση όχι ως συσσώρευση πληροφοριών, αλλά ως διαδικασία ανακάλυψης και νοηματοδότησης. Τα βιβλία γνώσεων επιδιώκουν να συγκροτήσουν έναν χώρο μάθησης που είναι ταυτόχρονα επιστημονικά έγκυρος και παιδαγωγικά ενεργοποιητικός, όπου τα παιδιά δεν περιορίζονται στον ρόλο του αναγνώστη, αλλά λειτουργούν ως ερευνητές και συνδιαμορφωτές της γνώσης. Στο πλαίσιο αυτό, έχουν αναδειχτεί συγγραφείς με συστηματική και μακρόχρονη παρουσία στο είδος, οι οποίοι το υπηρετούν με συνέπεια και ποιότητα, δημιουργώντας βιβλία υψηλής αξίας και αισθητικής.

Ωστόσο, η κατηγορία θα μπορούσε να εμπλουτιστεί περαιτέρω με περισσότερα πολυτροπικά κείμενα και με μεγαλύτερη θεματική πρωτοτυπία, ώστε η γνώση να καθίσταται περισσότερο προσβάσιμη κι ελκυστική. Το παιδικό βιβλίο γνώσεων διεθνώς επαναπροσδιορίζεται μέσα σε ένα περιβάλλον υπερπληροφόρησης. Η πρόκληση δεν είναι να ανταγωνιστεί την ταχύτητα και τον όγκο της ψηφιακής πληροφορίας, αλλά να προσφέρει νόημα, πλαίσιο, αξιοπιστία εστιάζοντας στο «πώς». Πώς μαθαίνουμε, πώς διατυπώνουμε ερωτήματα, πώς ερευνούμε, πώς προσεγγίζουμε ένα θέμα με έμπνευση και ευφάνταστες ιδέες, πώς συνδέουμε πληροφορίες και πώς συγκροτούμε κριτική σκέψη.

Σίσσυ Τσιφλίδου, Μέλος

Κατηγορία Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου: Σε αυτή την κατηγορία, όπου διαπιστώνεται ένας περιορισμένος αριθμός βιβλίων σε σχέση με τον προσδοκώμενο, ξεχώρισαν πραγματικά καλογραμμένες αφηγήσεις, σημειώθηκε διεύρυνση των θεματικών της, σύγχρονες απεικονίσεις των παιδικών χαρακτήρων και αφηγηματική πρωτοτυπία. Οι περιπετειώδεις ιστορίες προσπάθησαν να ισορροπήσουν ανάμεσα στη συγγραφική πρόθεση μετάδοσης γνώσεων με εγκυκλοπαιδικό τρόπο και την αισθητική απόλαυση, ενώ η παρουσία της ποίησης εξακολούθησε να παραμένει αδύναμη με ελάχιστα καλά δείγματα. Βεβαίως, αξιολογείται και ο έμμετρος λόγος που επιχειρείται συχνότερα, όχι πάντα με αρτιότητα λογοτεχνικού περιεχομένου. Τα περισσότερα βιβλία παραμένουν στο ιστορικό παρελθόν απώτερο ή εγγύτερο. Η προσήλωση αυτή δυσχεραίνει την ειδολογική κατάταξη ορισμένων από αυτά στα βιβλία γνώσεων με μυθοπλασία ή στις μυθοπλαστικές αφηγήσεις. Ταυτόχρονα παρατηρήθηκαν και αρκετές ιστορίες που στερούνται πλοκής και οργάνωσης των αφηγηματικών τους στοιχείων, έχουν προβλήματα απεύθυνσης που δεν αφορούν μόνο ενδοκειμενικές λειτουργίες (εννοούμενος αναγνώστης) αλλά και ηλικιακές κατατάξεις από τους εκδοτικούς οίκους με λεξιλόγιο αναντίστοιχο της ηλικίας στην οποία απευθύνονται, στοιχεία που αναδεικνύουν τη σημαντική έλλειψη επιμέλειας των κειμένων. Δεν είναι λίγες και οι φορές όπου η συγγραφική πρόθεση επιθυμεί να περάσει μηνύματα συμπερίληψης και αποδοχής της διαφορετικότητας με διδακτικό τρόπο. Η δε ισχυρή παρουσία της εικόνας σε σχέση με το κείμενο δυσκόλεψε και φέτος την κατάταξη των βιβλίων στην κατηγορία του εικονογραφημένου ή του παιδικού βιβλίου.

Κατηγορία Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου: Σε αυτήν την υπερπληθή κατηγορία διακρίθηκαν λεκτικές και οπτικές-εικονιστικές αφηγήσεις που διευρύνουν τα όρια της φόρμας. Οι διαδραστικές πολυαισθητηριακές τεχνικές διασταυρώνονται με τις ευρωπαϊκές τάσεις και τις στυλιστικές κατευθύνσεις όχι πάντα επιτυχημένα. Αν και σε γενικές γραμμές θα λέγαμε ότι απουσιάζουν τα διακριτά στοιχεία μιας «ελληνικής σχολής», οι περισσότεροι δημιουργοί, έχοντας παγιώσει ένα προσωπικό ύφος, επιλέγονται κατεξοχήν για να αποδώσουν διαχρονικά θέματα με επίκαιρο πρόσημο συνδυάζοντας κοινωνική κριτική και ευαισθησία. Μέσω της συνέργειας εικόνας και κειμένου θα αναδείξουν κοινωνικούς μετασχηματισμούς, ιδεολογικά θέματα, έμφυλες ταυτότητες και στερεότυπα. Η κυρίαρχη τάση φαίνεται να είναι η πολυτροπική προσέγγιση της συναισθηματικής νοημοσύνης, της ενσυναίσθησης και της συμπερίληψης που κατευθύνει το βλέμμα του αναγνώστη σε σύγχρονες απεικονίσεις. Κάποιες φορές και όχι μόνο στην κατηγορία του εικονογραφημένου, η εικόνα υπερέχει σε σχέση με το κείμενο με αποτέλεσμα να δυσκολεύει την κρίση του ίδιου του βιβλίου, καθώς όταν το κείμενο υπολείπεται σε λογοτεχνική αξία, το εμπνευσμένο εικονογραφικό έργο αδικείται. Σπάνια συναντάμε το αντίστροφο. Η υπερπαραγωγή του παιδικού εικονογραφημένου, που δυστυχώς δεν προλαβαίνει να αφομοιωθεί από το αναγνωστικό κοινό, καταδεικνύει και την αμφίδρομη σχέση της συγκέντρωσης του μεγαλύτερου αναγνωστικού κοινού στις μικρές ηλικίες και των προτιμήσεων των συγγραφέων. Το λεγόμενο διαηλικιακό βιβλίο φαίνεται να κερδίζει έδαφος, κυρίως στις επιλογές των Ελλήνων συγγραφέων, αλλά διαπιστώνονται εμφανείς αδυναμίες στη γραφή τους. Το σιωπηλό βιβλίο φαίνεται να μας εγκαταλείπει σιωπηλά, καθώς οι δημιουργοί στέκονται μάλλον αμήχανα μπροστά στο είδος που στο εξωτερικό υπηρετείται με υψηλής αισθητικής βιβλία για όλες τις ηλικίες των αναγνωστών. Τα βιβλία με φιλοσοφική ή στοχαστική διάθεση κατακλύζουν την αγορά επικεντρωμένα κυρίως στη θεματική της αυτοβελτίωσης ή της ενδυνάμωσης. Τα περισσότερα, δυστυχώς, προσπαθούν να περάσουν την ενήλικη εμπειρία στα παιδιά με αόριστο τρόπο, καθιστώντας εμφανή την εργαλειοποίησή τους. Πολλά από αυτά με τα εκτενή τους παραθέματα μοιάζουν με οδηγοί που απευθύνονται σε ενήλικες χωρίς πραγματικά να λαμβάνουν υπόψη τους το παιδικό αναγνωστικό κοινό σε σημείο να αναρωτιόμαστε για ποιον είναι φτιαγμένα τα βιβλία και σε ποιον απευθύνονται.

Κατηγορία Εφηβικού-Νεανικού Βιβλίου: Η φετινή παραγωγή του εφηβικού-νεανικού βιβλίου, αν και περιορισμένη σε σχέση με τις υπόλοιπες κατηγορίες, εντούτοις διακρίνεται από πλουραλισμό θεμάτων, αφουγκράζεται τις κοινωνικές επιταγές και επικεντρώνεται σε σύγχρονα θέματα συγκρότησης της ταυτότητας. Οι συγγραφείς φιλτράρουν διεισδυτικά με τα κάτοπτρά τους τον εσωτερικό κόσμο των εφήβων. Με ποικίλους αφηγηματικούς τρόπους, κυρίως με τη βοήθεια της πολυφωνικής αφήγησης, σκιαγραφούν τον κάθε χαρακτήρα μέσα στον κόσμο των ενηλίκων. Η γραφή επιτελεί αβίαστα τον σκοπό της. Ο λόγος λιτός, περιεκτικός, με οργανωμένη δομή, εστιάζει στην ανθρώπινη κατάσταση.

Παράλληλα, συναντάμε κείμενα στοχαστικά, υψηλού συμβολισμού που θέτουν διαρκώς ερωτήματα για την ανθρώπινη φύση και την ελευθερία των προσωπικών επιλογών. Στο παλίμψηστο της αφήγησης αναπτύσσεται επάλληλα ένας διάλογος για τη δύναμη της εξουσίας.

Με αφορμή την επέτειο των 50 χρόνων από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο ξεχώρισαν μυθοπλαστικές αφηγήσεις με έντονα στοιχεία μαρτυρίας που ανέδειξαν άγνωστες πτυχές των συμβάντων επικεντρωμένες στη μικροϊστορία των προσφύγων, ιδιαίτερα των μικρών παιδιών, προσδίδοντας στη δευτερογενή μαρτυρία αλλά και στο διαγενεακό τραύμα μια οικουμενική διάσταση. Επίσης, το φυσικό περιβάλλον έγινε ένας αφηγηματικός τόπος γνωριμίας με σελίδες του μεταπολεμικού εμφυλίου. Η θεματική της απώλειας υπηρετήθηκε άρτια μέσω της νεότερης τάσης της «καλειδοσκοπικής στροφής», όπου υπεισέρχονται νέα πρότυπα στις αντιδράσεις των χαρακτήρων. Η αποδοχή του πένθους γίνεται ένας δείκτης ωρίμασης του κύριου χαρακτήρα, ενώ η επιλογή της πρωτοπρόσωπης ανάδρομης αφήγησης συνιστά και μια ισχυρή δήλωση αυτοπροσδιορισμού του ήρωα.

Κατηγορία Βιβλίου Γνώσεων για Παιδιά: Στην κατηγορία του βιβλίου γνώσεων ξεχώρισαν πολυθεματικές υποδειγματικές γραφές που υπηρετούν τους στόχους και τα κριτήρια των σύγχρονων πληροφοριακών κειμένων. Διαβάσαμε πρότυπους οδηγούς ξενάγησης σε χώρους πολιτισμού, με πολλαπλές εστιάσεις και έντονες διακειμενικές αναφορές, γραμμένους σε απλή ζωντανή γλώσσα, κατανοητή από τα παιδιά και με άρτια οργάνωση. Οι λογοτεχνικές επιλογές των κειμένων που διανθίζουν την κειμενική αφήγηση, μπορούν να ληφθούν και σαν στοιχείο πρωτοτυπίας αυτού του είδους που συμβάλλει σε μια ολοκληρωμένη αναγνωστική εμπειρία.

Διαπιστώνεται μια υποδειγματική οργάνωση του αφηγηματικού υλικού και στα βιβλία γνωριμίας με ποιητές και καλλιτέχνες. Διακρίνονται τόσο αυτά που περιέχουν στοιχεία ενός browseable nonfiction book στα οποία μπορεί ο αναγνώστης να κινηθεί μη γραμμικά όσο και οι μυθοπλαστικές αφηγήσεις με την πολυτροπική προσέγγιση του βίου και της καλλιτεχνικής-πνευματικής δημιουργίας ενός προσώπου. Δεν παραλείπεται και η ενασχόληση με το ιστορικό παρελθόν όπου διακρίθηκαν αφηγήσεις που φώτισαν ιστορικές σελίδες περιόδων και γεγονότων. Η παραγωγή στρέφει το βλέμμα της και στο περιβάλλον δίνοντας έμφαση στην επανάχρηση, φωτίζοντας καλειδοσκοπικά την έννοια της υπερκύκλωσης των υλικών, ενώ η κατάθεση πληροφοριών που αφορούν στην περίοδο της κατοχής αλλά και της συμβολής της Ελλάδας στη φιλοξενία των προσφυγόπουλων της Κύπρου, συμβάλλουν στο να γνωρίσει το παιδικό και ενήλικο κοινό μέσω των αισθητικά άρτιων εκδόσεων και με ποικίλους αφηγηματικούς τρόπους, άγνωστες σελίδες της ιστορίας.

Φραντζέσκα Αλεξοπούλου, μέλος

Κατηγορία Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου: Ενδιαφέρουσα θεματολογικά η εκδοτική παραγωγή του 2024 για τη συγκεκριμένη κατηγορία, με πολλά βιβλία να βρίσκονται στο μεταίχμιο της κατηγορίας Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου. Δυστυχώς αυτό δύσκολα μπορεί να αποφευχθεί, λαμβάνοντας υπ’ όψη μόνο την έκταση του κειμένου, που καμιά φορά αγγίζει θεματικά, άλλες ηλικιακές ομάδες. Παρ’ όλα αυτά, υπήρχε πλούσια παλέτα θεματικών αξόνων: κάποια νοσταλγικά - με αναζητήσεις από τα παλιά όμορφα χρόνια - , κάποια μελλοντολογικά - επηρεασμένα από την ΑΙ και την εξέλιξη της τεχνολογίας -, κάποια παραμυθένια - με την αθωότητα της μαγείας της χρυσόσκονης - , κάποια ποιητικά – που διεκδικούν κι αυτά τον χώρο που δικαιούνται-. Μου έλειψαν κείμενα για την κλιματική αλλαγή, την μαγεία της φύσης και πως επηρεάζει αυτή την ζωή μας, την ζωή των παιδιών μας. Τα θέματα όμως ήταν αρκετά καλοδουλεμένα, αλλά σπάνια πρωτότυπα, ακολουθώντας γενικά μια ασφαλή προσέγγιση, με το ύφος να μην έχει αξιοσημείωτες διακυμάνσεις. Με ήρωες ισχυρούς και κυρίως έξυπνους, σίγουρα πρότυπα για τα μικρά παιδιά που ξεκινούν με αυτά τα βιβλία την μοναδική πορεία της φιλαναγνωσίας.

Κατηγορία Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου: Εδώ έχουμε τους περισσότερους τίτλους και εξαιρετικά πλούσια θεματολογία. Αναζητούμε όμως το κείμενο που συνεργάζεται με την εικονογράφηση και συνομιλεί μαζί του, δίνοντάς του μια άλλη διάσταση. Έτσι, τυχαίνει να βρεθούμε μπροστά σε ένα πολύ καλό κείμενο που το αδικεί η εικονογράφηση ή και το αντίθετο, πράγμα που γεννά την ανάγκη να δημιουργηθεί και μια ξεχωριστή κατηγορία Εικονογράφησης, όπου θα αξιολογούνται ξεχωριστά οι δυο δημιουργοί. Τα κείμενα της βραχείας λίστας, όλα πολύ δυνατά και ενδιαφέροντα, να φλερτάρουν με τον ποιητικό λόγο και την αφαιρετική γραφή. Οι εικονογραφήσεις, ανεβασμένες σε άλλο επίπεδο και σε πιο αφηρημένες τεχνοτροπίες. Μικτές τεχνικές, έντονα χρώματα και “δέσιμο” με το κείμενο. Τα θέματα αγγίζουν όλα τα σύγχρονα προβλήματα και σκέψεις των μικρών παιδιών, κάνοντας όμως και την υπέρβαση σε νέα πεδία, με νέα θέματα που απασχολούν τον σύγχρονο άνθρωπο, πιο αόριστα και πιο φευγάτα, μέσα στο πλαίσιο του μετα-ανθρωπισμού. Και έτσι φτάνουμε και σε βιβλία που μας προβληματίζουν, τα γνωστά στο χώρο σαν «crossover» που ενώ φτιάχτηκαν για παιδιά, διαβάζονται και από ενήλικες. Τέλος, μια γενική μου παρατήρηση – αίσθηση: οι ήρωες των βιβλίων της κατηγορίας παραμένουν “ατσαλάκωτοι” χωρίς πραγματικά να εμπλέκονται, σαν να προσπαθούν να αποφύγουν οποιαδήποτε συναισθηματική εμπλοκή. Προσπαθώντας να είναι τέλειοι και υπεράνω μας “στερούν” πράγματα. Θα τους ήθελα λιγότερο απόμακρους και επιτηδευμένους, περισσότερο γήινους και “φθαρτούς”. Να σε κάνουν να νιώθεις βαθιά συναισθήματα και όχι να τα εκμαιεύουν με περιγραφές.

Κατηγορία Εφηβικού-Νεανικού Βιβλίου: Η εκδοτική παραγωγή για τη συγκεκριμένη κατηγορία παραμένει μικρή, όπως και τα προηγούμενα χρόνια. Τα βιβλία που πραγματεύονταν διαπροσωπικές σχέσεις, έρωτες, φιλία, απώλεια, πένθος, συγκρούσεις γενεών, προσωπικά αδιέξοδα, εκφοβισμό, κοινωνικά θέματα κ.α. είναι ενδιαφέροντα, με γρήγορη γραφή και κυρίως ιδιαίτερα τολμηρά. Επίσης στη κατηγορία αυτή βρέθηκαν και βιβλία που το πλαίσιο τους ήταν η Εισβολή στην Κύπρο (50η επέτειος) που μας ξύπνησαν μνήμες με την εξαιρετική γραφή τους. Η θαρραλέα προσπάθεια των συγγραφέων που αποφασίζουν να γράψουν για αυτή την δύσκολη ηλικία, την εφηβική, την αχαρτογράφητη, την αστάθμητη, την αλλοπρόσαλλη, την αναπάντεχη, την ...υπέροχη (!) βρίσκει εδώ ανταπόκριση, με τα υπέροχα βιβλία που φιλοξενούνται στην βραχεία λίστα και που μας γεμίζουν αισιοδοξία.

Κατηγορία Βιβλίου Γνώσεων για Παιδιά: Το Βιβλίο Γνώσεων εξελίσσεται και εδώ είναι στα καλύτερά του. Με πλατιά θεματολογία: βιογραφίες διάσημων προσώπων, ξεναγήσεις σε διάφορους τόπους, ιστορία και μυθολογία, επιστήμη, μουσική, τέχνη, φύση κλπ επιδιώκει, σε συνδυασμό με έξυπνη μυθοπλασία, να ξεχωρίσει στην εποχή του οπτικοακουστικού πολιτισμού, του διαδικτύου, της άμεσης πρόσβασης στην πληροφορία και της τεχνητής νοημοσύνης. Έτσι, έχουμε βιβλία – εργαλεία που υπόσχονται γνώσεις και απολαυστική ανάγνωση ταυτόχρονα, σε προσεγμένες εκδόσεις με λειτουργικές εικονογραφήσεις και που ενθαρρύνουν την κριτική σκέψη.

Αγαθή Δημητρούκα, μέλος

Κατηγορία Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου: Προσωπικά θα περίμενα περισσότερους τίτλους στη συγκεκριμένη κατηγορία. Ωστόσο, αναγνωρίζω ποικιλία θεμάτων κυρίως σύγχρονων, αβίαστη μυθοπλασία, γρήγορη γραφή, σωστή απόδοση συναισθημάτων και σκιαγράφηση χαρακτήρων, δηλαδή, όλα αυτά που μαρτυρούν συγγραφική ωριμότητα.

Κατηγορία Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου: Η συγκεκριμένη κατηγορία συγκέντρωσε τους περισσότερους τίτλους και μάλιστα με μεγάλη διαφορά από τις υπόλοιπες. Το ελπιδοφόρο είναι ότι βρέθηκαν αρκετά βιβλία με αριστουργηματική σχέση κειμένου και εικόνας, που γλυκαίνουν την παιδική ψυχή και καλλιεργούν τη φαντασία και το συναίσθημα. Σε κάποια άλλα βρέθηκε να υπερτερεί το κείμενο ή η εικονογράφηση. Τα πολλά βιβλία, όμως, βρέθηκαν να είναι είτε μέτρια και συνηθισμένα είτε, σαν να ακολουθούν κάποια μόδα, γραμμένα από ψυχολόγους, νηπιαγωγούς ή εκπαιδευτικούς ειδικής αγωγής, με αποτέλεσμα να στερούνται λογοτεχνικής αξίας και η εικονογράφησή τους να είναι συμβατική ή κατώτερη του μετρίου.

Κατηγορία Εφηβικού-Νεανικού Βιβλίου: Η βιβλιοπαραγωγή του 2024 στη συγκεκριμένη κατηγορία, προφανώς λόγω της 50ής επετείου από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, είχε αρκετά βιβλία με αυτή τη θεματολογία, τα οποία αποδείχτηκαν από πολύ καλά έως αριστουργήματα. Επίσης, είχε βιβλία με σύγχρονα θέματα που απασχολούν τους εφήβους, σχεδόν ψυχογραφήματα αυτής της ευαίσθητης ηλικιακής ομάδας, με γρήγορη γραφή, οικείο λεξιλόγιο, προβολή διαπροσωπικών σχέσεων και ώθηση προς την αισιοδοξία. Μακάρι η δυναμική αυτή να συνεχιστεί και κάθε χρόνο να προσφέρει περισσότερους τίτλους.

Κατηγορία Βιβλίου Γνώσεων για Παιδιά: Συγκριτικά με την προηγούμενη χρονιά, τα βιβλία της συγκεκριμένης κατηγορίας ήταν και περισσότερα και με μεγαλύτερη θεματική ποικιλία. Αντλώντας στοιχεία από ελληνική μυθολογία, αρχαιολογία, ιστορία, κοινωνιολογία, περιβαλλοντισμό ή εστιάζοντας σε προσωπικότητες των Γραμμάτων και των Τεχνών αλλά και της επιχειρηματικότητας, οι συγγραφείς τους προσφέρουν στον αναγνώστη ένα κράμα ρεαλιστικής αφήγησης και γλαφυρής μυθοπλασίας.

Ντανιέλα Σταματιάδη, μέλος

Κατηγορία Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου: Εξετάζοντας τον μεγάλο αριθμό προτάσεων που κατατέθηκαν, προέκυψε η διαπίστωση ότι λίγα ήταν τα έργα που ανταποκρίνονταν πλήρως στα ποιοτικά και καλλιτεχνικά κριτήρια που τέθηκαν. Με ιδιαίτερη προσοχή και υπευθυνότητα, η επιτροπή επέλεξε πέντε βιβλία για να συμπεριληφθούν στην ευρεία λίστα, αναγνωρίζοντας σε αυτά την αρτιότητα, τη φαντασία και την ουσιαστική αξία που αναζητάται στη σύγχρονη ελληνική παιδική λογοτεχνία. Οι δημιουργοί αυτών των έργων προσεγγίζουν τον παιδικό ψυχισμό με ευαισθησία προσφέροντας αναγνώσματα που καλλιεργούν τη φαντασία και τη συναισθηματική νοημοσύνη των παιδιών. Συνολικά, τα επιλεγμένα έργα αποτελούν χαρακτηριστικό δείγμα της ώριμης και πολυφωνικής πορείας της σημερινής ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας.

Κατηγορία Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου: Η λίστα των υποψήφιων παιδικών εικονογραφημένων ήταν ιδιαίτερα εκτεταμένη και ποιοτικά προσεγμένη, γεγονός που κατέστησε τη διαδικασία επιλογής για την ευρεία λίστα απαιτητική και ουσιαστική. Οι εικονογραφήσεις των έργων που ξεχώρισαν διακρίνονται για την υψηλή αισθητική τους, τον σύγχρονο και φρέσκο χαρακτήρα τους και τη σαφή τους συνομιλία με τη διεθνή παραγωγή, την οποία μπορούν να ανταγωνιστούν ισότιμα. Οι εικόνες δεν λειτουργούν απλώς υποστηρικτικά, αλλά συν-αφηγούνται την ιστορία, μέσα από έναν ουσιαστικό και δημιουργικό διάλογο με τα κείμενα. Παρατηρήσαμε σύγχρονες πρακτικές, πλούσια οπτικά στοιχεία, εξαιρετικές συνθέσεις ειδικά και συνολικά, ευρηματικές αφηγηματικές λύσεις.

Τα κείμενα, από την πλευρά τους, είναι φρέσκα, με βάθος και πρωτοτυπία, και συμβάλλουν καθοριστικά στη συνολική ποιότητα των βιβλίων. Μαζί με τις εικονογραφήσεις, συγκροτούν έργα που δεν περιορίζονται στην αφήγηση, αλλά καλλιεργούν αισθητικά τον αναγνώστη και ενισχύουν τη δημιουργική του πρόσληψη. Ιδιαίτερα θετική εντύπωση προκαλεί η ποικιλία των εικαστικών προσεγγίσεων και η ελευθερία έκφρασης που παρατηρείται στα έργα της βραχείας λίστας. Η πολυφωνία αυτή αποτυπώνει έναν χώρο ζωντανό, ανοιχτό σε πειραματισμούς και νέες εικαστικές γλώσσες, στοιχείο που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό για την εξέλιξη του παιδικού εικονογραφημένου βιβλίου.

Κατηγορία Εφηβικού-Νεανικού Βιβλίου: Εξετάζοντας το σύνολο των φετινών υποψηφιοτήτων, διαπίστωσα ότι η σύγχρονη ελληνική εφηβική λογοτεχνία παρουσιάζει αξιοσημείωτη ωριμότητα, θεματολογικό πλούτο και καλλιτεχνική συνέπεια. Τα έργα που ξεχώρισαν προσεγγίζουν με ευαισθησία και ειλικρίνεια τον ψυχισμό του νέου ανθρώπου, φωτίζοντας θεματικές όπως η αναζήτηση της ταυτότητας, η φιλία, η απώλεια, η διαφορετικότητα, αλλά και την ανάγκη για όνειρο και ελπίδα.Η αφήγηση, άλλοτε ρεαλιστική και άλλοτε συμβολική, συνδυάζει στοχασμό, φαντασία και συναίσθημα, καταφέρνοντας να ενσωματώσει ιστορικές και κοινωνικές αναφορές χωρίς ίχνος διδακτισμού. Τα έργα αυτά συνθέτουν, κατά τη γνώμη μου, ένα ζωντανό και πολυφωνικό τοπίο που αποτυπώνει τη δημιουργική δυναμική της σύγχρονης ελληνικής γραφής για νέους. Πρόκειται για βιβλία που καλλιεργούν τη σκέψη, τη συγκίνηση και την αισθητική απόλαυση και αποδεικνύουν ότι η εφηβική λογοτεχνία στην Ελλάδα μπορεί να ανταποκριθεί στις πιο απαιτητικές αναγνωστικές προσδοκίες, υπηρετώντας με συνέπεια και ευαισθησία τόσο τον νέο αναγνώστη όσο και την τέχνη του λόγου.

Κατηγορία Βιβλίου Γνώσεων για Παιδιά: Εξετάζοντας τις φετινές υποψηφιότητες στην κατηγορία των βιβλίων γνώσεων, διαπίστωσα θεματική ποικιλία στα αντικείμενα που πραγματεύονται. Τα έργα είναι εμπεριστατωμένα, βασισμένα σε αξιόπιστη τεκμηρίωση, και παρουσιάζονται μέσα από εκδόσεις υψηλής ποιότητας, τόσο ως προς το περιεχόμενο όσο και ως προς τη συνολική τους επιμέλεια.
Ιδιαίτερη σημασία έχει, κατά τη γνώμη μου, η αισθητική διάσταση των βιβλίων αυτών. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια σαφής μετατόπιση στον τρόπο παρουσίασης της γνώσης, καθώς η εικονογράφηση έχει εισχωρήσει δυναμικά στο είδος και διαδραματίζει πλέον καθοριστικό ρόλο. Δεν λειτουργεί απλώς υποστηρικτικά, αλλά συμβάλλει ουσιαστικά στην κατανόηση, την ελκυστικότητα και τη συνολική αναγνωστική εμπειρία.

Ρένια Μεταλληνού, μέλος

Κατηγορία Παιδικού Λογοτεχνικού Βιβλίου: Αν και δεν ήταν πολλά τα βιβλία που αξιολογήθηκαν, στην φετινή Βραχεία Λίστα των παιδικών λογοτεχνικών βιβλίων, περιλαμβάνονται βιβλία, μεταξύ το οποίων και ένα με ποιήματα, που ενώ διαφοροποιούνται θεματικά (πχ η τεχνητή νοημοσύνη, η μετανάστευση κτλ) φωτίζουν οικουμενικές και διαχρονικές κοινωνικές αξίες.

Κατηγορία Εικονογραφημένου Παιδικού Βιβλίου: Για μία ακόμη χρονιά η εκδοτική παραγωγή της κατηγορίας ήταν η πλουσιότερη και συνεπώς πολλά ήταν τα βιβλία που ξεχώρισαν, τόσο για το πρωτότυπο κείμενο όσο και για την υψηλής αισθητικής εικονογράφησή τους. Η δουλειά των Ελλήνων εικονογράφων, στην πλειοψηφία τους, είναι εξαιρετική, ενώ σε πολλά από τα βιβλία της κατηγορίας που αξιολογήθηκαν, η εικόνα εμφανώς υπερτερούσε του κειμένου. Ίσως αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει την αφορμή για την θέσπιση ενός βραβείου για την εικονογράφηση παιδικού βιβλίου.

Στα βιβλία που κατάφεραν να προκριθούν στη Βραχεία Λίστα βλέπουμε πως η συνεργασία μεταξύ κειμένου και εικόνας είναι αρμονική και επιτυχημένη, κάνοντας τα να συναγωνίζονται τις ποιοτικές εκδόσεις αγορών του εξωτερικού.

Κατηγορία Εφηβικού-Νεανικού Βιβλίου: Ίσως η πιο δύσκολη κατηγορία αφού η παραγωγή σε σχέση με τις υπόλοιπες κατηγορίες είναι η μικρότερη και δυστυχώς τα παιδιά της ηλικίας στην οποία απευθύνονται τα βιβλία αυτά (τελευταίες τάξεις του δημοτικού και αυτές του γυμνασίου) αποτελούν μικρό ποσοστό του αναγνωστικού κοινού. 

Τα βιβλία της λίστας είναι αξιόλογα και καλογραμμένα, ενώ υπάρχει θεματική ποικιλία. Πραγματεύονται ιστορίες κυρίως κοινωνικού περιεχομένου (αυτογνωσία και ταυτότητα, απώλεια, διαπροσωπικές σχέσεις, φιλία, σεξουαλική κακοποίηση), ενώ με αφορμή την επέτειο των 50 χρόνων από την τουρκική εισβολή περιλαμβάνονται και 2 εξαιρετικά βιβλία με διαφορετική προσέγγιση στο θέμα του Κυπριακού.

Κατηγορία Βιβλίου Γνώσεων για Παιδιά: Βρίσκουμε στην λίστα αξιόλογα βιβλία με ευρεία θεματική ποικιλία που συνδυάζουν αριστοτεχνικά την μυθοπλασία και τον λογοτεχνικό λόγο με τη γνώση. Τα βιβλία στην κατηγορία αυτή, πρωτότυπα τόσο στην προσέγγιση του θέματος που παρουσιάζουν όσο και στην εικονογράφηση, διαβάζονται ευχάριστα από αναγνώστες όλων των ηλικιών.